Kinh Nghiệm

Bệnh tụ huyết trùng ở heo

22/10/2026

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ thú y.

Tụ huyết trùng heo là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Pasteurella multocida gây ra, thường bùng lên khi heo bị stress, lúc giao mùa hoặc thời tiết nóng ẩm. Thể cấp có thể làm heo sốt cao, khó thở và chết nhanh; thể kéo dài làm heo ho, còi cọc. Tụ huyết trùng nằm trong nhóm bệnh ở lợn phải tiêm phòng bắt buộc bằng vắc-xin theo Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT. Khi nghi bệnh, anh chị cần cách ly heo và báo thú y để xét nghiệm, không tự chẩn đoán, không tự dùng thuốc.

Bệnh tụ huyết trùng ở heo là gì?

Tụ huyết trùng (tên quốc tế: pasteurellosis) là bệnh do vi khuẩn Pasteurella multocida. Theo MSD Veterinary Manual (bản cập nhật tháng 7/2026), vi khuẩn này vốn sống sẵn ở đường hô hấp trên của heo và chỉ gây bệnh khi gặp điều kiện thuận lợi. Ở trại hiện đại, nó thường “ghép” vào sau các bệnh hô hấp khác như suyễn, cúm, tai xanh.

MSD cũng xếp Pasteurella multocida vào nhóm vi khuẩn có thể lây giữa động vật và người. Vì vậy khi chăm sóc hoặc xử lý heo bệnh, anh chị nên mang găng tay, khẩu trang, ủng và rửa tay kỹ sau khi làm việc.

Các thể bệnh và dấu hiệu chung của tụ huyết trùng heo

Các dấu hiệu dưới đây chỉ giúp phát hiện sớm để báo thú y, không dùng để tự kết luận bệnh.

  • Thể cấp tính (nhiễm trùng huyết): heo sốt cao, bỏ ăn, nằm li bì, thở khó; vùng hầu, cổ có thể sưng; da tai, bụng có thể đỏ hoặc tím. Heo có thể chết nhanh. MSD ghi nhận thể nhiễm trùng huyết gặp ở cả heo trưởng thành và heo con.
  • Thể hô hấp (viêm phổi): heo ho, thở bụng, sốt từng đợt, ăn kém, chậm lớn. Đây là dạng hay gặp, thường đi kèm bệnh hô hấp khác.
  • Thể mãn tính: heo gầy, ho kéo dài; có thể viêm khớp, tổn thương phổi và màng phổi kéo dài.

Điểm quan trọng: MSD nhấn mạnh tổn thương do tụ huyết trùng không đặc trưng, nghĩa là nhìn bằng mắt, kể cả khi mổ khám, cũng khó khẳng định. Muốn chắc chắn phải phân lập vi khuẩn hoặc làm PCR tại phòng xét nghiệm.

Khi nào heo dễ phát bệnh tụ huyết trùng?

Bệnh thường bùng lên khi sức đề kháng của heo giảm, nhất là trong các điều kiện sau:

  • Thời tiết giao mùa, nắng nóng kéo dài, nóng ẩm, mưa nhiều. Với bệnh tụ huyết trùng thể nhiễm trùng huyết nói chung, Tổ chức Thú y thế giới (WOAH) ghi nhận nguy cơ tăng khi vật nuôi bị stress, nuôi chen chúc, trong điều kiện ẩm ướt và mùa mưa nóng ẩm. Cơ quan chức năng Hà Tĩnh (9/2024) cũng cảnh báo nắng nóng oi bức kéo dài làm vật nuôi giảm sức đề kháng.
  • Stress do vận chuyển, nhập đàn, chuyển chuồng, thay thức ăn đột ngột.
  • Chuồng bí, mật độ dày, nền ẩm, nhiều khí độc từ phân.
  • Heo đang mắc bệnh khác, nhất là bệnh hô hấp như suyễn, cúm, tai xanh.
  • Heo chưa được tiêm phòng hoặc tiêm không đúng hướng dẫn.

Tụ huyết trùng có phải bệnh tiêm phòng bắt buộc không?

Có. Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT ngày 31/5/2016 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) quy định phòng bệnh bắt buộc bằng vắc-xin với một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, danh mục nằm ở mục 1 Phụ lục 07. Với lợn, danh mục gồm lở mồm long móng, tụ huyết trùng và dịch tả lợn. Thông báo hướng dẫn sử dụng vắc-xin năm 2025 của UBND phường Việt Hòa (Hải Phòng) nêu lại đúng ba bệnh này.

Mỗi địa phương lập kế hoạch tiêm riêng theo tình hình dịch. Ví dụ, đợt tiêm phòng thứ hai năm 2024 (1/9 đến 30/10), Hà Tĩnh đặt mục tiêu tiêm các vắc-xin cho heo, trong đó có tụ huyết trùng, đạt trên 80% tổng đàn thuộc diện tiêm. Loại vắc-xin, thời điểm và nhóm heo cần tiêm thì anh chị hỏi thú y địa phương. Bài lịch tiêm phòng vaccine cho heo thịt hướng dẫn cách cùng thú y lập lịch riêng cho trại.

Phòng bệnh tụ huyết trùng heo như thế nào?

  1. Tiêm vắc-xin theo chỉ định thú y: dùng vắc-xin được phép lưu hành, bảo quản lạnh đúng nhãn, chỉ tiêm heo khỏe và ghi sổ tiêm phòng.
  2. Giảm stress: tránh vận chuyển, nhập đàn lúc trời nắng gắt; chuyển chuồng nhẹ nhàng; đổi thức ăn từ từ; đủ nước sạch, nhất là ngày nóng.
  3. Chuồng thông thoáng, khô ráo: chống nóng bằng quạt, che nắng; giữ mật độ vừa phải; dọn phân thường xuyên để giảm khí độc.
  4. Vệ sinh, sát trùng định kỳ chuồng, dụng cụ, xe và người ra vào, nhất là trước và sau mùa mưa.
  5. Kiểm soát bệnh hô hấp nền: theo MSD, kiểm soát tụ huyết trùng thể phổi chủ yếu dựa vào khống chế bệnh suyễn bằng quản lý tốt và an toàn sinh học.
  6. Nhập heo rõ nguồn gốc và nuôi cách ly theo hướng dẫn thú y trước khi nhập đàn.

Về thuốc: dùng kháng sinh phải do bác sĩ thú y quyết định sau khi chẩn đoán. MSD ghi nhận vi khuẩn Pasteurella đã kháng một số kháng sinh, nên tự mua thuốc về tiêm vừa tốn kém vừa có thể làm bệnh khó trị hơn. Các nguyên tắc phòng bệnh chung có tại trang phòng bệnh cho heo.

Nghi heo mắc tụ huyết trùng thì cần làm gì?

Khi thấy heo sốt, bỏ ăn, thở khó hoặc chết đột ngột:

Infographic 5 việc cần làm khi nghi heo mắc tụ huyết trùng: cách ly, báo thú y, xét nghiệm, không bán heo bệnh, vệ sinh sát trùng
  1. Cách ly heo nghi bệnh sang ô riêng, hạn chế người ra vào.
  2. Báo ngay cho thú y xã hoặc cơ quan thú y gần nhất. Luật Thú y 2015 (Điều 13 khoản 1) cấm hành vi không khai báo hoặc khai báo không kịp thời động vật mắc bệnh, có dấu hiệu mắc bệnh.
  3. Để thú y lấy mẫu xét nghiệm, vì tụ huyết trùng rất dễ nhầm với dịch tả heo châu Phi.
  4. Không bán chạy, không giết mổ, không vứt xác heo bệnh, heo chết. Điều 13 khoản 7 Luật Thú y cấm vứt động vật mắc bệnh, động vật chết và xả chất thải mang mầm bệnh ra môi trường.
  5. Sát trùng chuồng, dụng cụ, ủng, xe; ghi lại ngày phát hiện và số heo có dấu hiệu để báo thú y.

Không tự điều trị theo lời mách: nếu thực chất là dịch tả heo châu Phi, cố chữa chỉ làm mầm bệnh lan rộng.

Phân biệt sơ bộ tụ huyết trùng với phó thương hàn, dịch tả heo châu Phi và tai xanh

Bốn bệnh này đều có thể làm heo sốt, bỏ ăn, đỏ hoặc tím da, nên rất dễ nhầm. Bảng dưới chỉ giúp anh chị mô tả cho thú y, không thay được xét nghiệm.

Bệnh Tác nhân Dấu hiệu hay gặp Vắc-xin, điều trị Cách xác nhận
Tụ huyết trùng Vi khuẩn Pasteurella multocida Sốt, ho, khó thở, có thể sưng vùng hầu; hay phát khi stress, giao mùa Có vắc-xin, thuộc diện tiêm bắt buộc; điều trị theo chỉ định thú y Phân lập vi khuẩn, PCR
Phó thương hàn Vi khuẩn Salmonella Hay gặp ở heo con, heo choai: sốt, tiêu chảy, da có thể tím tái Có vắc-xin; điều trị theo chỉ định thú y Phân lập vi khuẩn
Dịch tả heo châu Phi Virus ASF Sốt cao, xuất huyết da, heo chết nhiều và nhanh Không có thuốc điều trị; phải báo dịch, xử lý theo cơ quan thú y Xét nghiệm PCR
Tai xanh (PRRS) Virus PRRS Nái sảy thai, đẻ non; heo con, heo thịt khó thở; tai có thể tím Có vắc-xin; hay ghép tụ huyết trùng, liên cầu PCR, huyết thanh học
Bảng phân biệt sơ bộ tụ huyết trùng, phó thương hàn, dịch tả heo châu Phi và tai xanh ở heo

Tai xanh làm heo giảm sức đề kháng nên rất hay ghép thêm tụ huyết trùng; một con heo có thể mắc cùng lúc hai, ba bệnh. Anh chị xem thêm bài bệnh tai xanh ở heo, dịch tả heo châu Phi và bệnh lở mồm long móng ở heo, cũng là một bệnh heo thuộc diện tiêm bắt buộc.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh tụ huyết trùng heo có lây sang người không?

MSD Veterinary Manual xếp Pasteurella multocida vào nhóm vi khuẩn có thể lây giữa động vật và người. Anh chị nên mang đồ bảo hộ khi tiếp xúc heo bệnh và tuyệt đối không giết mổ, sử dụng heo bệnh, heo chết.

Đã tiêm vắc-xin tụ huyết trùng thì heo còn mắc bệnh không?

Vẫn có thể, nếu vắc-xin bảo quản sai, tiêm khi heo đang ốm, hoặc heo bị stress nặng. Vắc-xin giảm nguy cơ chứ không thay được vệ sinh và giảm stress.

Heo nghi tụ huyết trùng có bán được không?

Không nên bán chạy. Heo bệnh cần được thú y kiểm tra, xét nghiệm và xử lý theo hướng dẫn. Bán chạy có thể vi phạm Luật Thú y và làm bệnh lây sang trại khác.

Cần tư vấn thêm về nuôi và bán heo hơi?

Cần trao đổi về nguồn heo hay giá heo hơi, anh chị gọi 0888.678.039 hoặc gửi thông tin tại trang liên hệ Heo Hơi. Giá cập nhật hằng ngày có tại bảng giá heo hơi hôm nay. Vấn đề bệnh, anh chị liên hệ thú y địa phương.

Nguồn tham khảo

Biên soạn: Ban biên tập Heo Hơi. Ảnh: Heo Hơi tự thiết kế.