Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ thú y.
Không có một lịch tiêm phòng heo thịt “chuẩn” dùng chung cho mọi trại. Lịch đúng là lịch do bác sĩ thú y lập riêng cho trại của anh chị, dựa trên các bệnh bắt buộc theo quy định nhà nước (lở mồm long móng, dịch tả lợn, tụ huyết trùng), tình hình dịch ở địa phương, kháng thể mẹ truyền và hướng dẫn trên nhãn từng loại vaccine. Bài này giúp anh chị biết bệnh nào phải tiêm, cách cùng thú y lập lịch, cách tiêm an toàn và kèm mẫu sổ ghi chép để in dùng ngay.
Vì sao không nên chép một lịch tiêm cố định theo ngày tuổi?
Cùng một bệnh nhưng mỗi hãng vaccine có độ tuổi tiêm, số mũi và đường tiêm khác nhau. Heo con từ nái đã tiêm đủ có kháng thể mẹ truyền khác heo mua ngoài không rõ nguồn. Trại ở vùng có ổ dịch cần ưu tiên khác trại ở vùng an toàn. Vì vậy bài này chỉ đưa phần khung; liều, độ tuổi và số mũi luôn lấy theo nhãn vaccine và chỉ định của bác sĩ thú y.
Bệnh nào ở heo thịt phải tiêm phòng bắt buộc theo quy định?
Điều 15 Luật Thú y 2015 (Luật số 79/2015/QH13) quy định động vật phải được phòng bệnh bắt buộc đối với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm theo yêu cầu của cơ quan quản lý chuyên ngành thú y. Chi tiết nằm ở Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT ngày 31/5/2016 về phòng, chống dịch bệnh động vật trên cạn (đã được sửa đổi bởi Thông tư 24/2019, Thông tư 09/2021 và Thông tư 09/2025/TT-BNNMT; Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành văn bản hợp nhất năm 2025).
- Điều 3 khoản 1 điểm b: phòng bệnh bắt buộc bằng vắc-xin áp dụng với một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, danh mục tại mục 1 Phụ lục 07. Cơ quan thú y địa phương trình cấp có thẩm quyền quyết định việc tiêm bắt buộc ở địa phương mình.
- Danh mục bệnh ở lợn trong mục 1 Phụ lục 07 gồm: Lở mồm long móng, Tụ huyết trùng, Dịch tả lợn (theo hướng dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ và thông báo của UBND quận Hải An, Hải Phòng tháng 1/2024 trích dẫn Phụ lục 07).
- Điều 4 khoản 2: cơ sở chăn nuôi tập trung đạt yêu cầu vệ sinh thú y và có kết quả xét nghiệm âm tính với bệnh thuộc mục 1 Phụ lục 07 thì không phải tiêm bắt buộc bệnh đó.
- Hướng dẫn tiêm phòng từng bệnh nằm ở các phụ lục riêng, ví dụ Phụ lục 10 (lở mồm long móng) và Phụ lục 13 (dịch tả lợn). Với hai bệnh này, trang trại và cơ sở nuôi tập trung thuộc diện tiêm toàn đàn (trừ trường hợp được miễn), còn hộ nuôi nhỏ lẻ bắt buộc với heo nái và heo đực giống.
Mỗi tỉnh có thể có kế hoạch tiêm phòng riêng theo đợt. Ví dụ ngày 5/5/2026, tỉnh Hà Tĩnh yêu cầu tiêm tối thiểu 80% đàn vật nuôi trong diện tiêm, hoàn thành đợt 1 năm 2026 trước 30/5/2026. Anh chị nên hỏi cơ quan chăn nuôi thú y địa phương hoặc UBND xã, phường nơi đặt trại để biết kế hoạch hiện hành.
Bệnh nào thường được khuyến cáo tiêm thêm cho heo thịt?
Ngoài nhóm bắt buộc, nhiều trại tiêm thêm vaccine theo khuyến cáo của thú y, tùy tình hình bệnh trong trại và khu vực. Bảng tóm tắt để anh chị dễ trao đổi:
| Bệnh | Nhóm | Ghi chú khi lập lịch |
|---|---|---|
| Lở mồm long móng | Bắt buộc (Phụ lục 07) | Theo kế hoạch của địa phương; chọn vaccine đúng type virus đang lưu hành |
| Dịch tả lợn (dịch tả cổ điển) | Bắt buộc (Phụ lục 07) | Chịu ảnh hưởng mạnh của kháng thể mẹ truyền |
| Tụ huyết trùng | Bắt buộc (Phụ lục 07) | Thường có dạng vaccine kết hợp; xem nhãn |
| Dịch tả heo châu Phi (ASF) | Khuyến cáo, theo hướng dẫn của cơ quan thú y | Chỉ dùng vaccine đã cấp phép lưu hành; tiêm cho heo khỏe |
| Tai xanh (PRRS) | Khuyến cáo tùy trại | Cần xét nghiệm, cân nhắc chủng virus trong trại |
| Suyễn (Mycoplasma), Circovirus (PCV2) | Khuyến cáo tùy trại | Phổ biến ở trại nuôi tập trung; thú y quyết định |
Vaccine dịch tả heo châu Phi nào đã được cấp phép ở Việt Nam?
Hiện chưa có thuốc đặc trị dịch tả heo châu Phi. Vaccine là một lớp bảo vệ, nhưng không thay được quy trình an toàn sinh học 3 vòng. Các vaccine ASF sản xuất trong nước đã được cấp giấy chứng nhận lưu hành:
- NAVET-ASFVAC của Công ty CP Thuốc thú y Trung ương NAVETCO và AVAC ASF LIVE của Công ty CP AVAC Việt Nam. Tháng 7/2023, Bộ NN&PTNT yêu cầu các địa phương triển khai hai loại này theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất (VOH, 25/7/2023).
- Dacovac-ASF2 của Tập đoàn Dabaco, được cấp phép lưu hành thương mại từ ngày 28/2/2025 (Tạp chí Công Thương, 31/3/2025).
Lưu ý quan trọng: heo đã nhiễm virus thực địa nhưng chưa có triệu chứng vẫn có thể phát bệnh hoặc chết sau khi tiêm. Khi đó trại phải báo cơ quan thú y và xử lý ổ dịch theo quy định. Đọc thêm về dấu hiệu và cách xử lý tại bài dịch tả heo châu Phi (ASF).
Bốn nguyên tắc lập lịch tiêm phòng heo thịt là gì?
- Kháng thể mẹ truyền. Heo con nhận kháng thể qua sữa đầu. Tiêm khi kháng thể này còn cao thì vaccine dễ bị trung hòa, tiêm quá muộn thì heo có khoảng trống không được bảo hộ.
- Tình hình dịch. Bệnh đang lưu hành trong trại và ở địa phương quyết định thứ tự ưu tiên.
- Hướng dẫn nhà sản xuất. Độ tuổi tiêm, liều, đường tiêm, khoảng cách giữa các mũi và thời gian ngưng trước giết mổ đều ghi trên nhãn. Hai vaccine cùng phòng một bệnh có thể dùng khác nhau.
- Quy mô và kiểu trại. Trại tự sản xuất con giống khác trại mua heo con từ nhiều nguồn. Trại nuôi cùng vào cùng ra theo lứa dễ quản lý lịch hơn trại nhập heo rải rác.
Làm việc với bác sĩ thú y để lập lịch riêng như thế nào?
- Chuẩn bị hồ sơ trại: số con, độ tuổi các lứa, nguồn heo con, lịch tiêm của nái hoặc của trại giống, bệnh đã gặp trong 1–2 năm gần đây.
- Hỏi kế hoạch tiêm bắt buộc của địa phương để lịch của trại khớp với đợt tiêm chung, tránh tiêm trùng hoặc bỏ sót.
- Đề nghị xét nghiệm khi cần: kháng thể mẹ truyền, tai xanh, các bệnh nghi lưu hành. Kết quả giúp chọn đúng thời điểm và đúng loại vaccine.
- Nhận lịch bằng văn bản: tên vaccine, nhà sản xuất, độ tuổi tiêm, liều, đường tiêm, khoảng cách các mũi. Đây là tài liệu anh chị dán ở chuồng và đối chiếu khi tiêm.
- Hẹn rà soát định kỳ, nhất là khi đổi nguồn con giống, đổi vaccine hoặc có dịch mới quanh khu vực.
Lịch tiêm là một phần của chương trình phòng bệnh cho heo, cùng với vệ sinh, khử trùng và quản lý ra vào trại.
Bảo quản và tiêm vaccine heo thế nào cho an toàn?
- Bảo quản lạnh đúng nhiệt độ: hướng dẫn tiêm phòng năm 2024 của Trung tâm Dịch vụ kỹ thuật nông nghiệp huyện Tân Yên (Bắc Giang) yêu cầu giữ vaccine ở 2–8°C, tránh ánh nắng trực tiếp và không để đông đá. Luôn đối chiếu với nhiệt độ ghi trên nhãn.
- Chỉ tiêm heo khỏe. Heo đang sốt, ốm, yếu cần báo thú y trước khi tiêm.
- Dụng cụ sạch: bơm kim tiêm đã khử trùng, thay kim thường xuyên, người tiêm mặc bảo hộ, đeo găng tay và khẩu trang.
- Lọ đã mở dùng trong thời gian nhãn cho phép; lọ thừa, vỏ lọ và kim phải khử trùng hoặc hủy theo quy định, không vứt ra môi trường.
- Theo dõi sau tiêm và gọi thú y ngay khi heo có phản ứng bất thường.
Mẫu sổ ghi chép tiêm phòng heo thịt (in dùng ngay)
Sổ giúp biết lứa nào đã tiêm, lô vaccine nào, ai tiêm, và là căn cứ làm việc với thú y khi có sự cố. Anh chị in bảng dưới đây hoặc kẻ lại vào sổ.
| Ngày | Ô chuồng | Số con | Bệnh | Tên vaccine | Số lô | Hạn dùng | Người tiêm | Phản ứng sau tiêm |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Mẹo: dán nhãn hoặc chụp ảnh vỏ hộp vaccine kẹp vào sổ để giữ đúng số lô và hạn dùng.
Những lỗi thường gặp khi tiêm phòng cho heo thịt
- Chép lịch của trại khác mà không xét nguồn heo con, tình hình dịch và loại vaccine đang dùng.
- Tiêm khi heo đang ốm hoặc vừa nhập về còn stress.
- Vaccine mất lạnh do để tủ lạnh gia đình hay mất điện, hoặc để đông đá.
- Dùng một kim cho cả đàn, làm lây mầm bệnh giữa các con.
- Không ghi sổ, đến khi có sự cố không biết lô vaccine nào, tiêm ngày nào.
- Coi vaccine là đủ mà lơi lỏng khử trùng, kiểm soát người, xe ra vào trại.
- Không tính thời gian ngưng trước khi bán, ảnh hưởng đến lịch xuất chuồng và giá heo hơi hôm nay mà anh chị chốt với thương lái.
Câu hỏi thường gặp
Heo thịt bắt buộc tiêm những bệnh gì?
Theo mục 1 Phụ lục 07 Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT, bệnh ở lợn thuộc diện phòng bệnh bắt buộc bằng vắc-xin gồm lở mồm long móng, tụ huyết trùng và dịch tả lợn.
Có bắt buộc tiêm vaccine dịch tả heo châu Phi không?
ASF không nằm trong danh mục mục 1 Phụ lục 07. Việc dùng vaccine ASF theo hướng dẫn của cơ quan thú y và nhà sản xuất; anh chị nên hỏi kế hoạch của địa phương và ý kiến bác sĩ thú y.
Tự mua vaccine về tiêm có được không?
Anh chị nên mua vaccine đã được cấp phép lưu hành từ đại lý có điều kiện bảo quản lạnh, và tiêm theo lịch thú y đã lập. Trường hợp heo phản ứng hoặc có bệnh, cần báo thú y, không tự điều trị.
Sổ ghi chép tiêm phòng cần giữ bao lâu?
Ít nhất đến khi lứa heo xuất chuồng hết; tốt nhất lưu cùng hồ sơ trại để làm việc với thú y, khi kiểm tra hoặc truy xuất nguồn gốc.
Cần tư vấn thêm về nuôi và bán heo hơi?
Anh chị cần trao đổi về nguồn heo, giá thu mua hay kinh nghiệm chăn nuôi, gọi 0888.678.039 hoặc để lại thông tin tại trang liên hệ Heo Hơi.
Nguồn tham khảo
- Luật Thú y số 79/2015/QH13 ngày 19/6/2015, Điều 15 (phòng bệnh động vật).
- Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT ngày 31/5/2016 và văn bản hợp nhất năm 2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Cổng thông tin Chính phủ): Điều 3 khoản 1 điểm b, Điều 4 khoản 2, Phụ lục 07.
- Thông tư 09/2021/TT-BNNPTNT ngày 12/8/2021 sửa đổi mục 1 Phụ lục 07.
- Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ: Quy định của Nhà nước về tiêm phòng bắt buộc vắc-xin cho đàn vật nuôi.
- UBND quận Hải An (Hải Phòng), Thông báo hướng dẫn tiêm vắc-xin phòng chống bệnh cho gia súc, gia cầm, tháng 1/2024.
- Trung tâm DV-KTNN huyện Tân Yên (Bắc Giang), Hướng dẫn tiêm phòng cho đàn vật nuôi năm 2024.
- VOH, “Vaccine dịch tả heo châu Phi được sử dụng trên cả nước”, 25/7/2023.
- Tạp chí Công Thương, “Tập đoàn Dabaco (DBC) chính thức công bố thương mại vaccine dịch tả lợn”, 31/3/2025.
- Cổng thông tin tỉnh Hà Tĩnh, “Tăng cường tiêm phòng, chủ động bảo vệ đàn vật nuôi trước nguy cơ dịch bệnh”, 5/5/2026.
Biên soạn: Ban biên tập Heo Hơi. Ảnh: Heo Hơi tự thiết kế.